Loading
 
 
sandrasmets.nl / uitwisselingen / neue leipziger schule
Heimwee naar dat fijne communisme
(NRC Handelsblad, 5 november 2008)

Als een dictatuur valt, houdt de internationale kunstwereld doorgaans even de adem in. Vaak hebben kunstenaars in het geniep rebellerende bewegingen gevormd, waarvan de subversieve vruchten dan zichtbaar worden. In China en de Sovjet-Unie bleken non-conformisten in de stijl van het socialistisch realisme kritische boodschappen te schilderen. Het is best laat dat pas vijf jaar geleden de Oost-Duitse schilderkunst doorbrak. In het Cobra Museum staat nu een grote overzichtstentoonstelling van de 'Neue Leipziger Schule'.

Met die naam knipogen de twintig kunstenaars naar die eerdere Leipziger Schule: de groep kunstenaars die in de jaren vijftig varieerde op het socialistisch realisme dat de heilstaat DDR bezong. Dat doet deze generatie natuurlijk niet. Wat ze wel doen, is afrekenen met het idee van een ideale wereld. Matthias Hoch fotografeert smetteloos uitziende kantoorgebouwen. Hij benadrukt de verticalen van de kantoortorens, de patronen van tegelwanden en parketvloeren. Glanzend en glimmend komen deze erecties van kantoorbouwlust in beeld, maar als Hoch in opdracht van architecten zou werken, zouden zijn foto's toch nét zijn afgekeurd. Er sluimert iets mensonvriendelijks in deze tekentafelwereld. Ricarda Roggan fotografeert kaalgestripte panden en Erasmus Schröter bunkers die wegzakken in een zee van mist. Er is geen koude oorlog meer. Geen dreiging. Geen vijand. Geen ideologie. Niets meer.

Een recensent van het Amerikaanse kunsttijdschrift Artforum verbaasde zich erover dat deze Neue Leipziger Schule zoveel minder verwijst naar het socialistisch realisme dan andere post-communistische bewegingen. Toch is dat niet raar. De muur is al bijna twintig jaar weg. Deze generatie is opgevoed met de Coca-Colareclame die een cultuurclash veroorzaakte in de film Goodbye Lenin , die vijf jaar geleden de bioscopen veroverde. Een jongen moet ervoor waken dat zijn communistische moeder, die in coma heeft gelegen, ontdekt dat het regime gevallen is. De bioscoophit maakt een golf van 'Ostalgie' los. En, ironisch genoeg, is de doorbraak van deze Oost-Duitse schilders grotendeels aan die film te danken. Hun succes is er niet minder door. Neo Rauch, de voorvader van deze Leipzigers, krijgt internationaal grote solo's, de Dresdener Schule (die als twee druppels water op de Neue Leipziger Schule lijkt) maakt furore, het GEM in Den Haag trekt geregeld een blik Duitse schilders open   en de kunstmarkt blijft niet achter.

De Leipzigers schilderen niet alleen architectuur. Maix Mayer, de enige filmer in het geheel, portretteert mensen bij kantoorvilla's, stations en roltrappen. Ze voelen zich net zo ontheemd als de personages op de doeken van Christian Brandl, die hen schildert in hun voortuintjes. Het succes van de welvaart slaat om in een betekenisloze leegte. En dat is de reden van het succes van deze schilders.

Het is een thema dat je overal ziet, in Nederland bijvoorbeeld bij de Koninklijke prijs voor de Schilderkunst dit jaar. Zoals Nederlanders tegen de Bijlmer ageren, de Fransen tegen Le Corbusier, zo verguizen Oost-Duitsers hun Plattenbau. Zoveel verschil is er niet. De pijn van de Stasi en onderdrukking kennen ze niet en dus kijkt deze generatie achterom in de hoop iets van geloof te vinden dat meer is dan cola en hamburgers. Net zoals hun naam verwijst naar die goeie oude communistische jaren, zit in hun werk iets van heimwee naar een tijdperk dat ze niet bewust hebben meegemaakt.

Op het tentoonstellingsaffiche staat een filmstill van Maix Mayer. Een zakenman kijkt uit over de stad zoals twee eeuwen eerder Caspar David Friedrich zijn monnik over zee liet kijken, denkend over God. De zakenman ziet de horizon niet meer, die samen met God is opgelost in de smog van het verkeer. Dit beeld typeert deze prachtige tentoonstelling. Het is een aanrader voor iedereen die wil zien hoe de pijn van ons post-ideologische tijdperk eruit ziet.


Tentoonstelling: Neue Leipziger Schule, t/m 11 januari 2009 in het Cobra Museum, Sandbergplein 1, Amstelveen. Di-zo 11-17u. Inl.: 020 5475050 / www.cobra-museum.nl (foto: Matthias Hoch)

sandrasmets.nl / uitwisselingen / neue leipziger schule