Loading
 
 
sandrasmets.nl / tekeningen / raquel maulwurf
Met houtskoolvegen vertaalt Maulwurf gruwel in kunst
(NRC Handelsblad, 30 september 2011)

In een moderne oorlog sterf je als een hond, zonder goede reden, zei Ernest Hemingway, de auteur van Across the River and Into the Trees. Dat verhaalt over een van de bloedigste slagvelden van de Tweede Wereldoorlog. Loodzwaar, maar schrijven betekent bloeden, zei hij. Iemand die hij generaties later greep met dit boek, is Raquel Maulwurf. Zij is geen schrijver maar een tekenaar, die net als hij een gave heeft om catastrofes in kunst te vertalen.

De afgelopen paar jaar maakte ze naam met serene houtskooltekeningen naar de na-oorlogse atoomexperimenten in de Stille Zuidzee. Keurig symmetrisch tekende Maulwurf de paddenstoelen die zich kilometersbreed verspreidden over de hemel, een paar rimpelingen veroorzakend in de waterspiegel. Boven zweeft een wit wolkje weg, de nachtlucht in. De militairen en bewoners van de Bikini-eilanden die vol ontzag te dichtbij meekeken, liet ze buiten beeld.

Diezelfde verstilling zie je in de installatie die ze de afgelopen weken maakte naar Hemingways roman, zijn nihilisme kopiërend op de muren van een kamertje in kunstruimte Nieuw Dakota. Vier muren omringen de bezoeker met een doods bos. Waar haar atoomexplosies het moment markeren waarop het grote sterven kan gaan beginnen, is dat punt hier al gepasseerd. In zwarte silhouetten, omringd door wit, zette Maulwurf dit uitgestorven landschap neer als een leger van spookachtige boomstammetjes.

Dit en meer van haar manisch depressieve werk is te zien in de meest museale expositie totnogtoe van Nieuw Dakota. Deze door particulier initiatief opgerichte stichting (hulde!) in Amsterdam Noord wil kunst en grootstedelijke allure brengen naar dit stadsdeel in opkomst. Om aan te geven hoe internationaal dit havengebied is, werd de kunstruimte vernoemd naar overzeese gebiedsdelen (of naar vliegtuigjes, het is vooral een titel die lekker bekt).

Bij die grootstedelijkheid past de titel van Maulwurfs expositie – New York, New Work – naar een werkperiode eerder dit jaar in New York. Wat ging Maulwurf tekenen in deze stad van licht en leven en vreugde? Eenzame olierampen en de aswolk van Ijsland, in een onmetelijke nachtlucht met lange perspectieflijnen. Het zijn geen dieptelijnen die de blik meenemen richting de einder, ze stormen juist op de beschouwer af. Net zoals de wegen in het korenveld dat Van Gogh schilderde vlak voor hij zelfmoord pleegde.

Vaak zijn de landschappen van Maulwurf zo gevaarlijk als de huiveringwekkende natuur van de Duitse Romantiek, vaker nog zijn ze zo schuldig als die van Armando, die als kind de Nazikampen aanschouwde. Vorig jaar tekende ze ook al een oorlogslandschap met boompjes in de sneeuw: als altijd langwerpig breed, waar de kijker in kan wegzinken. Het was een tekening waarop de loopgraven zelf niet te zien waren en toch was de titel (Trenches WW1) overbodig. Dit postapocalyptische landschap is zo duidelijk de Eerste Wereldoorlog – niet de Tweede, niet de Frans-Duitse, nee, dit kan enkel die wereldbrand zijn waarmee Europa zijn onschuld verloor en de oogsten zouden opbloeien op de door soldatenbloed doordrenkte aarde.

Hoe Maulwurf dat doet, met enkel wat zwarte vegen, is niet te vatten. Ze heeft een ongezonde sensitiviteit voor gruweldrama dat ze kaal verbeeldt – wat papier en houtskool, meer niet. Alleen in de Hemingway-installatie komt die prestatie niet uit de verf. Daar is het omringende wit geen verlammende leegte die de dood symboliseert, het is latex. Daardoor besef je hoe knap het is dat het in die andere tekeningen wel werkt, zoals Burning IX. Ook dat is zo'n overbodige titel: meteen zie je dat de witte uitsparingen in dit naaldbos geen zonnestralen zijn maar vlammen die zich omhoogwerken langs de slanke dennen die worden opgevreten door het vuur. Het wit is lucht, licht, ademruimte en brand ineen.

Tentoonstelling: Raquel Maulwurf, New York New Work, t/m 16 oktober 2011 in Nieuw Dakota, Ms. Van Riemsdijkweg 41b, Amsterdam. Do-vr 11-19u., za-zo 11-17u. Inl.: www.nieuwdakota.nl. (foto: Raquel Maulwurf, Iceland, 2011)

sandrasmets.nl / tekeningen / raquel maulwurf