Loading
 
 
sandrasmets.nl / openbare ruimte / atelier van lieshout

Van Lieshout behandelt mensen als koeien
(NRC Handelsblad, 19 juni 2014)

Het is gelukt, de Bikinibar is verplaatst. Voor wie de commotie heeft gemist: een kunstwerk van Joep van Lieshout, een bar in de vorm van een vrouw zonder ledematen, lag in het weiland naast het spoor bij Lisse. Dat is grondgebied van Kasteel Keukenhof, waar Van Lieshout deze zomer met ruim dertig kunstwerken een buitententoonstelling heeft. Kort voor de opening meldde een machinist dat dit object hem te veel deed denken aan mensen die voor de trein springen, waarna de media aanhaakten. Het beeld werd verplaatst en de bezoekersaantallen van de tentoonstelling vertienvoudigden. Ineens weet heel Nederland dat de Keukenhof meer te bieden heeft dan bloemen.

Hoe begrijpelijk de reactie van de machinist ook is, het klinkt ook plausibel dat geen van de betrokkenen tevoren zijn associatie voorzag. In eerdere tentoonstellingen was de Bikinibar juist het blije kunstwerk: een lekker mollig vrouwenlijf, in bikini bovendien, waar je bier kunt halen Ė feest dus. Het incident met de machinist illustreert hoe complex kunst in de openbare ruimte is: de ruimte kleurt het werk, dat zich er verhoudt tot de 'echte wereld'. Dat kunst tegenstrijdige reacties kan oproepen is veel duidelijk bij Van Lieshout, wiens surreŽle orgaanbeelden, morbide schedels, blije caravans en grimmig afweergeschut in de Keukenhof een wonderlijke wandelroute vormen vol contrasten.

Deels is dat een vrolijke bedoening. In een weide tussen bomen staan gekke orgaanvormige kampeerwagens, een oude auto met gaas uitgebouwd tot kippenhok, een wc annex varkenstrog Ė smerig maar efficiŽnt. Deze losgeslagen kampeerbende onderstreept Van Lieshouts verlangen naar een vrijstaat, jezelf onderhouden. Een beetje zoals het uitgestrekte landgoed Keukenhof, 230 hectare, waar de boerderijen herinneren aan de micro-economie van weleer, voordat de laatste kasteelheer grond verhuurde voor de bloemententoonstelling en zijn kunstcollectie verkocht.

Een vrijstaat, waar Van Lieshout al jaren voor vecht, is een manier om samenleven opnieuw uit te vinden. Maar zoals we weten van communistische heilstaten en van Scifi-films, is de grens tussen utopie en de grimmige keerzijde Ė dystopie Ė dun. Die grens overschrijdt Van Lieshout bewust. In koeienstallen op het terrein exposeert hij de Technocraat en Cradle to Cradle, installaties van machines en kunststof poppen die onder het mom van efficiŽntie en duurzaamheid opgesloten raken in een totalitair systeem. De anonieme burgers zijn aangesloten op machines, dwangmatig gevoed, in kuddes, waar nodig gedood, de organen geoogst voor hergebruik. Gruwelijk, of behandelen wij koeien net zo?

Dat maakt dat ook hier, net als naast het spoor, ruimte en kunst elkaar nieuwe betekenissen geven: sporen koeienpoep op de muren lijken geronnen bloed, de stal een martelkamer. Welke ketels en machines nog van Van Lieshout zijn en wat bij de boerderij hoort, is onduidelijk, en zo vervlechten leven en kunst, precies zoals Van Lieshout beoogt. En als je na die verschrikking buitenstapt en daar de Bikinibar ziet liggen, zonnend in de wei, is dat beeld hier toch weer vooral een blij intermezzo.



Tentoonstelling: Atelier van Lieshout, Vrijstaat, t/m 19 oktober 2014 op Kasteel Keukenhof, Keukenhof 1, Lisse. www.artfoundationkeukenhof.nl (foto via Keukenhof: Atelier Van Lieshout, Cradle to Cradle)

sandrasmets.nl / openbare ruimte / atelier van lieshout