Loading
 
 
sandrasmets.nl / groepsshows / stillevens
Verre echo's van het origineel
(NRC Handelsblad, 5 maart 2013)

In ons fototijdperk is het misschien wat moeilijk voor te stellen, maar in de zeventiende eeuw waren stillevens een sensatie. Die huid, die vacht, die glans! Zo echt! Dat het schilders lukte om een geschoten fazant zo aaibaar neer te penselen, brood en fruit zo smakelijk te maken, een leeggedronken roemer zo zijn omgeving te laten weerkaatsen... dat was magie. Schilderkunst kwam in de buurt van kermisattracties, zoals schilders elkaar overtroffen om in dat pre-Avatartijdperk de 3D-effecten zo echt mogelijk te etaleren – intussen nog even een vanitasboodschapje meegevend over de vergankelijkheid van aards genot.

Op Buitenplaats Beeckestijn hangt zo'n realistisch jachtstuk met geschoten vogels en konijn, waarvan je de veertjes en vacht zou willen aaien. Jachttrofeeën lijken thuis te horen op dit lommerrijke landgoed, waar je buiten roofvogels kunt spotten. Alleen is de adel van destijds vertrokken, de villa is een museumpje geworden en de kunst is er te leen, voor een expositie van 35 stillevens. Die dateren uit de zeventiende en uit de eenentwintigste eeuw. Voor stillevens was veel markt in de Gouden Eeuw, ook voor de subspecialismen als dit jachtstuk van Pieter Boel, voor het zogeheten visstuk dat er hangt, voor de bloemstillevens. Deze kunst bracht hulde aan de welvaart van de overzeese handel met Azië – maar is bijna sober vergeleken bij onze supermarkten en reclamefolders. Waarom zou je dan nu nog stillevens willen maken?

Die vraag wordt op Beeckestijn enkel beantwoord als een ode aan de schoonheid in het alledaagse. De tentoonstelling heeft een fijngevoeligheid doordat vormovereenkomsten overheersen. Een jachtstuk van toen hangt vlakbij een ontbijtje van nu, de geschoten fazanten vervangen door pindakaas. Een stilleven met spiegelend glaswerk uit de barok hangt naast plastic frisdrankflessen, gefotografeerd door Elspeth Diederix. Kijk hoe mooi, zegt Diederix in feite, hoe zacht het plastic glanst. Tegelijk zit hem in dat plastic natuurlijk het probleem. Petflessen van de supermarkt, die maken het stilleven vanzelf deflatoir.

Soms is te horen dat de huidige crisis een heimwee veroorzaakt naar vroeger tijden, zoals de Gouden Eeuw. Inderdaad citeren ook in deze tentoonstelling hedendaagse kunstenaars oude composities, zo bouwt Richard Kuiper barokstillevens na van het soort plastic dat niet zelden uit lagelonenlanden komt. Maar in deze tijd dat spullen en ook beelden – foto's – zo in de vuilnisbak belanden, verlangen beeldenmakers misschien liever naar tijden van verstilling dan van welvaart. Deze nieuwste stillevens in Beeckestijn gaan over deflatie, over het gemak waarmee we spullen en afbeeldingen kunnen maken: Michael Raedecker toont een bewerkte computerfoto van een bloemstilleven dat hij eerder maakte, Scheltens en Abbenes schiepen een beeld vol dessins door simpelweg lappen over elkaar heen te hangen en te fotograferen. Deze kunst lijkt te gaan over het procedé: een druk op de knop, en je hebt alweer een beeld. Deze kunstwerken, zwart-wit, zijn bijna mistig, verblekend al een hedendaagse vanitasmetafoor.

Massaproductie maakt beelden waardeloos... is het toeval dat handelsland China nog steeds een rol speelt in Nederlandse stillevens? In de zeventiende eeuw werd Chinees porselein daarin als pronkstuk geëtaleerd, vier eeuwen later kocht Nienke Sybrandy in Xiamen een zeventiende-eeuws Hollands bloemstilleven – een replica – waarvan ze de bloemen los sneed, zodat die naar voren hangen. Daar maakte ze een foto van, stuurde die naar China, waar weer een schildersfabriek er een kopie van schilderde. Dat resultaat hangt in Beeckestijn. Kunst als massaproductie. De bloemen hangen er barok maar ook slapjes bij, een verre echo van een origineel, eindeloos gereproduceerd. Dat maakt het toch weer een vanitasstilleven: niet de bloemen staan te verwelken, maar het beeld zelf.



Tentoonstelling: Oude en nieuwe stillevens, t/m 7 april 2013 op Buitenplaats Beeckestijn, Rijksweg 134, Velsen-Zuid. Do-zo 11-16u., inl.: 0255 522877 / www.buitenplaatsbeeckestijn.nl

sandrasmets.nl / groepsshows / stillevens