Loading
 
 
sandrasmets.nl / fotografie / viviane sassen
Sassen zoekt schaduwen
(NRC Handelsblad, 17 maart 2014)

Woestijnen zonder bomen, mensen midden op straat, zwarte silhouetten omringd door zonlicht. Wegvluchten uit de hitte lukt niet. Het nieuwste videowerk Totem van Viviane Sassen (1972) toont in een zaal vol spiegels wandvullend geprojecteerde foto’s. Het effect is theatraal. Symmetrisch verglijden de gestaltes en panorama’s, als om het lot van die eenzame figuren met tijdelijkheid te verzachten.

Zo opent Sassens expositie Umbra die nu eens niet over Afrika gaat maar over schaduwen, in de breedste zin van het woord.

Sassen werd bekend met haar foto’s van Afrikaanse modellen in kleuren en kleren die haar achtergrond uit de modefotografie verraadden. Ook die abstracte gestileerde beelden zitten in de expositie. Thema’s als etniciteit of politiek spelen geen rol bij Sassen. Umbra, Latijn voor schaduw, gaat over metaforen voor dreiging, schaamte, rouw, bescherming. Zo fotografeerde ze een kindje in het zand, haar eigen schaduw hangt moederlijk over hem heen. In een blootfoto wordt die weerkaatsing van een naderend lichaam seksueel, vlees op vlees. En op andere foto’s zien we vooral donkere aarde, die ons allen na de dood zal bedekken.

Dat maakt dit een expositie vol wegkijken, afdekken, berusten. De schaduw is er niet altijd letterlijk te zien. Heel mooi is het hoekje met ontbloot vlees met huidplooien en kwetsbaarheid. Daarna volgt een filminstallatie met een gedicht van Maria Barnas over hoe een stervende mens droomt van een plek tussen de sterren, intussen wegzinkend in het donker van de dood. Sassen liet een doventolk het gedicht uitbeelden en filmde zijn armen die expressief om zich heen grijpen in die zwart gefilmde ruimte.

Al deze ongelijkvormige beelden – blootfoto’s, een doventolk, abstracte vlakken – gaan wonderwel samen. Dat komt omdat Sassen iets wezenlijks zoekt, beschutting en betekenis. Leven en dood staan naast elkaar. Dat is geen wonder. Sassen maakte deze tentoonstelling na de zelfgekozen dood van haar vader, iets wat haar werk kleurt.

Dat blijkt het meest letterlijk in de minst geslaagde foto’s: door perspex gekleurde schaduwen in het zand. Daarmee kijkt ze of zoiets donkers als schaduw ook kleur kan bevatten, oftewel hoop. De foto’s zijn te artistiekerig maar completeren deze tentoonstelling die voelt als een existentialistische zoektocht.

Foto’s van boeken, zakken, bomen staan er zwijgend bij: antwoorden blijven uit maar de vragen worden meesterlijk gesteld, waarna de expositie eindigt met een verblindend wit vierkant. Zoals het zwarte vlak van Malevitsj alle materie samenbalt in een zwart vlak, doet Sassen dat in het wit: licht aan het eind van de tunnel.



Viviane Sassen, Umbra T/m 1 juni 2014 in het Nederlands Fotomuseum, Rotterdam. www.nederlandsfotomuseum.nl

sandrasmets.nl / fotografie / viviane sassen